DEN HAAG – Je hebt het vast wel eens gezien: de voorjaarskolder bij koeien die na een hele winter op stal te hebben gestaan voor het eerst weer de wei in mogen. Van gekkigheid weten ze niet wat ze moeten doen. Ik moest daar aan denken toen ik de onlangs gepresenteerde toekomstplannen van werknemersorganisatie FNV las. “Kolderiek en niet wat ondernemers willen”, dat was mijn eerste gedachte bij het idee van de FNV om bijvoorbeeld in CAO’s minimumtarieven voor zzp’ers vast te leggen.
Datzelfde gevoel kreeg ik ook bij het plan om de ‘flexibele schil’ bij bedrijven terug te brengen tot een minimum. Terwijl bedrijven juist gebaat zijn bij deze flexibele schil. Maar laat ik mij eerst eens beperken tot het kolderieke idee van minimumtarieven.
Schrikbarend lage tarieven
Laat ik er duidelijk over zijn. De tarieven waar zzp’ers genoegen mee (moeten) nemen zijn soms schrikbarend laag. Voor een deel gaat het hier om een min of meer tijdelijk probleem, veroorzaakt door de economische crisis. Het zou vreemd zijn te veronderstellen dat deze geen effect heeft op de tarieven van zzp’ers. Als het economische tij weer aantrekt, vertaalt zich dat ook ongetwijfeld weer in betere tarieven.
Voor een ander deel is er een meer structureel probleem, waaraan verschillende oorzaken ten grondslag liggen. Oorzaken die wel een gemeenschappelijk kenmerk hebben, namelijk een niet goed functionerende (of juist te goed functionerende) markt.
In sommige sectoren hebben opdrachtgevers of tussenbureaus een dusdanige inkoopmacht dat zzp’ers moeite hebben een goed tarief te bedingen; in andere sectoren zijn er zoveel zzp’ers dat er onderling een grote prijzenslag ontstaat. In weer andere sectoren is het de overheid die voor bepaalde verrichtingen wel erg lage tarieven vaststelt.
Het is dus niet zo dat er niets aan de hand is. Ik ben de laatste om dat te ontkennen. Vanuit PZO werken we ook zeker aan oplossingen. Maar niet via het minimumtarief of via de CAO!
De CAO: het confectiepak dat de zzp’er niet past
Echte oplossingen vergen een andere aanpak dan die de FNV voorstaat. Het is natuurlijk alleszins lovenswaardig dat een werknemersclub zich zorgen maakt over het wel-en-wee van zzp’ers, maar dan moet je met je oplossingen ook aansluiten bij de belevingswereld van de ondernemer. Als het de FNV menens is met de belangenbehartiging voor zzp’ers – en ik geloof dat oprecht – dan moet zij ook de durf hebben om over de traditionele werknemersinstrumenten heen te kijken. De CAO is het confectiepak voor de werknemer. Zo’n confectiepak past de zzp’er niet. Bovendien zit hij niet bij de kleermaker aan tafel om mee te kunnen praten over hoe het pak dat hij moet gaan dragen eruit gaat zien. Een zzp’er is een ondernemer en die bepaalt zijn eigen tarief.
Minimumtarieven: middel erger dan de kwaal
Het vaststellen van minimumtarieven is in mijn ogen ook om andere redenen verwerpelijk. Zij nemen namelijk niet de oorzaak van het probleem weg. Het middel zou daarmee wel eens erger kunnen zijn dan de kwaal. Minimumtarieven hebben vaak de neiging ook meteen het maximumtarief te worden. Ik vrees dan ook dat zij juist de onderhandelingsvrijheid van zzp’ers aanzienlijk inperken. Bovendien, bestaat de factuur van een zzp’er meestal uit twee componenten: uren en tarief. Waarmee maar is gezegd dat wanneer je het tarief vastlegt er altijd nog in de uren ‘geknepen’ kan worden.
Stoppen met symptoombestrijding
(Te) lage tarieven zijn volgens mij slechts het symptoom. De oplossing voor de structurele tariefproblemen begint bij het wegnemen van de oorzaken van het probleem. En dat begint met het aanpakken van de inkoopmacht die opdrachtgevers en tussenbureaus in sommige sectoren hebben; dat begint met het toegankelijk maken van overheidsaansbestedingen voor zzp’ers. Maar – en ik zeg dit nadrukkelijk – dat begint ook bij de zzp’er zelf.
Het onderscheidende van een ondernemer zit immers niet alleen in zijn tarief. Werk als zzp’er aan je verkoopkracht; concessies aan je tarief zijn concessies aan je kwaliteit. Bundel je krachten met andere zzp’ers om steviger te staan tegenover je opdrachtgevers. Ik ken daarvan onder de leden van PZO prachtige voorbeelden die echt werken. Ook binnen branche- en beroepsorganisaties ken ik voorbeelden waar ten behoeve van de zzp’ers die er lid zijn goede algemene leveringsvoorwaarden worden afgesproken. Zo kan ik nog wel even doorgaan.
Kortom, het tariefprobleem los je mijns ziens alleen maar op door te geloven in de kracht van je ondernemerschap en niet door via minimumtarieven aan symptoombestrijding te doen.
Geloof in ondernemerskracht
Graag strijd ik – óók met de FNV – voor betere tarieven voor zzp’ers. Maar dan wel onder de voorwaarde dat we werken aan échte oplossingen én oplossingen die uitgaan van de kracht en het ondernemerschap van de zzp’er. Ik pleit ervoor dat de FNV zijn traditionele werknemersinstrumenten los laat en ondernemerskracht bovenaan zet.
Geschreven door Esther Raats-Coster, voorzitter van het Platform Zelfstandige Ondernemers (PZO)
{ 5 comments… read them below or add one }
Ik ondersteun de denkbeelden van PZO en verbaas me al langer over de rol die FNV wil spelen voor freelancers en zzp’ers. Vanuit RulersGroup proberen wij zzp’ers te ondersteunen daar waar mogelijk, maar wel met alle vrijheid die zij zelf willen hebben.
Freelancers en zzp’ers ondersteunen om zo hun kansen op de markt te vergroten vind ik uitstekend. Iedereen in hetzelfde keurslijf persen gaat veel te ver. Zzp’ers zijn naast zzp’er vooral ook zelfstandig ondernemer!
Mocht je willen reageren op het artikel of op mijn mening, doe dat dan a.u.b. hieronder. We krijgen dan hopelijk een levendige discussie over dit hele belangrijke onderwerp. Alvast bedankt!
Met vriendelijke groet,
Erwin van Litsenburg
Helaas is het zo dat veel ZZPers in schijnzelfstandigheid hun werk verrichten en hun markt moeten creëren door af te zien van belangrijke verworvenheden van reguliere werknemers (denk daarbij aan pensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekering; vakopleidingen, leeglooprisico etc). Dat moeten ze zelf weten voorzover dat zonder gevolgen blijft voor anderen. De discussie over bijvoorbeeld rust en rijtijden bij truckers laat die belangentegenstelling duidelijk zien. Als een self employed trucking een werkelijk winstgevende onderneming zou zijn, zou er veel minder behoefte zijn om onzinnig veel uren te buffelen om uit de kosten te komen. Door dit voor lief te nemen wordt niet alleen de positie van chauffeurs in loondienst maar ook de veiligheid van ons allemaal ondergraven. Als er daarentegen ZZP-ers zijn die zich verenigen om daarmee hun positie te verbeteren kan de balans wellicht worden hersteld. We hebben de laatste jaren in ieder geval mogen leren de “de markt”, “vrije krachten” en “ondernemersschap” geen moraliteit kennen.
Persoonlijk vind ik dat er een verschil is tussen een ondernemer en een ZZP-er. Een ZZP-er is iemand die niet meer in loondienst wil werken en zelf wil bepalen. Sommige ZZP-ers zijn door hun ex- werkgevers met “zachte dwang” die richting op gedreven. Een ondernemer is in mijn beleving iemand die een onderneming wil opbouwen. Daar zit het verschil. Een ondernemer wil groei en ontwikkeling, terwijl de gemiddelde ZZP-er bezig is met uurtje-factuurtje en als dat goed gaat, zijn ze daar ook tevreden mee. Dit is de doelgroep van de FNV. Mensen die feitelijk tussen wal en schip terechtkomen omdat ze wellicht niet alle vaardigheden hebben zich staande te houden, maar meer gericht zijn op hun vak in plaats van op hun onderneming. Ik vind de uitdrukking “schijnzelfstandigheid” van Eduard een perfecte term hiervoor. Wellicht is voorlichting en “opvoeding” nodig om de ZZP-ers sterker, mondiger en “slimmer” te maken. Maar de verantwoordelijkheid ligt bij de ZZP-er zelf. Als je aan het handje meegenomen moet worden door bijvoorbeeld de FNV, ben je in mijn ogen geen ondernemer en kan je beter voor een baas gaan werken.
Een vakbond voor ZZP-ers is als een kerk voor atheïsten. Een ZZP-er neemt de beslissing om als zelfstandige, lees zelfstandig ondernemer, door het leven te gaan. Als zelfstandig ondernemer dien je je te realiseren dat je in principe overal zelf voor dient te zorgen. Uiteraard kunnen brancheorganisaties je daarbij ondersteunen, maar niet meer dan dat. Als ik ZZP-ers hoor praten over dingen als “recht voor studieverlof”, hoor ik niet de stem van een ondernemer, maar van iemand die de voordelen van werknemerschap wil combineren met de voordelen van ondernemerschap. Ik vraag me af waar de nadelen dan terecht komen? Of komen die dan toch weer op het bord van de ONDERNEMER waardoor ZZP-ers vaak worden ingehuurd? De natuur zoekt te allen tijde naar balans, dat is wat ONDERNEMERS ook moeten doen. Kies voor ondernemerschap, als je durft!
Zelfstandigen en CAO’s zijn van nature onverenigbaar, helemaal mee eens.
Er is wel een enigszins zorgwekkende situatie aan het ontstaan door de invloed van internet. Aan de ene kant biedt dat kansen maar aan de andere kant worden nadelen versterkt.
Op mijn vakgebied, grafisch en website ontwerp, zie ik steeds meer opdrachten in de vorm van een wedstrijd voorbij komen. Op de belachelijk lage bedragen die te winnen zijn, kunnen serieuze ondernemers niet reageren, maar wel de hobbyisten en bijbaners. Vroeger kon je ook je ontwerp door een neefje of een student laten maken, maar door de schaalvergroting die internet veroorzaakt, zou dit weleens uit de hand kunnen lopen.
De voordelen die deze schaalvergroting voor bijvoorbeeld illustratoren zou kunnen hebben, worden teniet gedaan door de wurgcontracten die grote uitgeverijen hanteren (Sanoma is een berucht voorbeeld).
Concurrentie is op zich gezond, het is alleen te hopen dat deze ontwikkelingen geen kaalslag veroorzaken.